Footage là gì? Footage là toàn bộ cảnh quay gốc được ghi lại bằng máy quay, điện thoại, flycam hoặc webcam, trước khi được cắt ghép thành video hoàn chỉnh. Một video quảng cáo 60 giây có thể được dựng từ vài giờ cảnh quay.
Nguồn này gồm cảnh chính, cảnh phụ B-roll, cảnh stock và tư liệu lưu trữ. Chất lượng của chúng phụ thuộc độ phân giải, tốc độ khung hình, ánh sáng, âm thanh và quyền sử dụng.
Phần dưới giải thích nguồn gốc, các loại và cách quay, lưu trữ đúng bản quyền.
Footage là gì và vì sao lại có tên gọi này?
Đây là danh từ tiếng Anh chỉ phần hình ảnh động đã được ghi lại, chưa qua dựng hoặc mới dựng một phần. Trong tiếng Việt, người làm phim thường gọi là cảnh quay, tư liệu quay hoặc “file quay thô”.
Tên gọi này bắt nguồn từ thời quay phim nhựa, khi độ dài cuộn phim được đo bằng feet. Với phim 35 mm, mỗi foot chứa 16 khung hình, nên một phút quay ở 24 khung hình/giây tốn khoảng 90 feet phim. Bách khoa toàn thư Wikipedia về thuật ngữ footage ghi nhận cách dùng này vẫn được giữ lại khi ngành phim chuyển sang quay kỹ thuật số.
Ngày nay cảnh quay được lưu dưới dạng file như MP4, MOV hoặc MXF trên thẻ nhớ và ổ cứng. Đơn vị đo thực tế chuyển sang thời lượng và dung lượng, nhưng tên gọi cũ vẫn được dùng rộng rãi trong quay dựng, truyền hình và marketing.
Footage khác video thành phẩm ở điểm nào?
Footage là nguyên liệu, còn video thành phẩm là món ăn đã chế biến. Người dựng chọn đoạn tốt, cắt bỏ đoạn hỏng, ghép âm thanh, chỉnh màu, thêm chữ rồi mới xuất ra video để đăng.
| Tiêu chí | Cảnh quay gốc | Video thành phẩm |
|---|---|---|
| Trạng thái | Cảnh quay gốc, chưa cắt hoặc mới chọn sơ bộ | Đã dựng, chỉnh màu, ghép âm thanh và chữ |
| Thời lượng | Thường dài gấp nhiều lần bản dựng | Ngắn, đúng nhu cầu kênh đăng |
| Dung lượng | Lớn, giữ nhiều dữ liệu màu để hậu kỳ | Nén gọn để tải và phát mượt |
| Người dùng chính | Ekip quay, người dựng, người chỉnh màu | Khách hàng, người xem trên các nền tảng |
Vì vậy, khi thuê quay video, doanh nghiệp nên hỏi rõ có được nhận footage gốc hay chỉ nhận bản dựng. Nhiều đơn vị chỉ giao thành phẩm, còn file gốc được tính là hạng mục riêng vì tốn chi phí lưu trữ.
Có những loại footage nào thường gặp?
Cảnh quay thường được chia theo vai trò trong video và theo nguồn gốc. Hiểu đúng từng loại giúp lên kế hoạch quay đủ cảnh và tránh vướng bản quyền.
- Raw footage: file quay gốc từ máy, chưa cắt, chưa chỉnh màu.
- A-roll: cảnh chính mang nội dung, ví dụ người nói trước ống kính hoặc phỏng vấn.
- B-roll: cảnh phụ chèn lên lời nói như thao tác tay, sản phẩm, không gian.
- Stock footage: cảnh quay mua hoặc tải từ kho có giấy phép sử dụng.
- Archival footage: tư liệu lưu trữ từ đài truyền hình, bảo tàng, sự kiện cũ.
- Aerial footage: cảnh quay trên cao bằng flycam hoặc trực thăng.
- Behind the scenes: cảnh hậu trường ghi lại quá trình làm việc của ekip.
Ngoài ra còn có found footage, một thể loại phim giả làm như cảnh quay được tìm thấy, điển hình là phim The Blair Witch Project năm 1999. Đây là thể loại phim, không phải loại file quay.
A-roll và B-roll khác nhau thế nào?
A-roll là phần kể chuyện chính, B-roll là phần minh họa cho câu chuyện đó. Khi chuyên gia nói “máy lọc cần thay lõi sau 6 tháng”, A-roll là khuôn mặt họ, còn B-roll là cảnh tay tháo lõi lọc.
Thiếu B-roll là lỗi hay gặp nhất của video doanh nghiệp. Người dựng buộc phải giữ khuôn mặt người nói suốt 2–3 phút, video trở nên đơn điệu và khó che các đoạn nói vấp.
Stock footage là gì và dùng thế nào cho đúng?
Stock footage là cảnh quay có sẵn do người khác quay, được bán hoặc chia sẻ kèm giấy phép sử dụng. Nguồn này giúp tiết kiệm chi phí với những cảnh khó quay như thành phố về đêm, cảnh biển hay đám đông.
Điểm cần đọc kỹ là loại giấy phép, vì “tải được” không có nghĩa là “được dùng thương mại”.
| Loại giấy phép | Cách hiểu | Lưu ý khi dùng |
|---|---|---|
| Royalty-free | Trả phí một lần, dùng nhiều lần theo điều khoản | Vẫn có giới hạn, ví dụ cấm bán lại file gốc |
| Rights-managed | Trả phí theo phạm vi, thời hạn, khu vực | Dùng quá phạm vi đã mua là vi phạm |
| Editorial use only | Chỉ dùng cho tin tức, giáo dục | Không dùng cho quảng cáo, bán hàng |
| Giấy phép miễn phí của kho | Dùng không trả phí theo điều khoản riêng | Kiểm tra người, logo, công trình trong cảnh |
Các kho phổ biến gồm Pexels, Pixabay (miễn phí theo điều khoản riêng) và Shutterstock, Adobe Stock, Storyblocks, Artgrid (trả phí). Hãy lưu lại trang giấy phép hoặc hóa đơn khi tải từng clip để làm bằng chứng nếu bị khiếu nại.
Cảnh cắt từ phim, YouTube hay TikTok của người khác không phải nguồn stock. Tác phẩm điện ảnh và video được bảo hộ quyền tác giả, nên đăng lại khi chưa được phép có thể bị gỡ video, khóa kênh hoặc bị khiếu nại.
Thông số nào quyết định footage dùng được?
Một cảnh quay dùng được phải rõ nét, đủ sáng, đúng tốc độ khung hình và có âm thanh sạch. Năm thông số dưới đây quyết định phần lớn chất lượng bản dựng.
- Độ phân giải: 4K cho phép cắt cúp, phóng to mà vẫn giữ độ nét Full HD.
- Tốc độ khung hình: 24–25 hình/giây cho cảm giác điện ảnh, 50–60 hình/giây để làm chậm.
- Màn trập: thường đặt khoảng gấp đôi tốc độ khung hình, ví dụ 1/50 khi quay 25 hình/giây.
- Cấu hình màu: quay Log giữ nhiều chi tiết sáng tối nhưng bắt buộc chỉnh màu sau đó.
- Âm thanh: thu bằng micro riêng, kiểm tra tai nghe trong lúc quay.
Ở Việt Nam, điện lưới dùng tần số 50 Hz. Quay 25 hoặc 50 hình/giây với màn trập 1/50 hoặc 1/100 giúp hạn chế hiện tượng đèn nhấp nháy, sọc ngang khi quay trong nhà dưới đèn huỳnh quang hoặc đèn LED rẻ tiền.
Cảnh quay ngang 4K (3840 × 2160) có thể cắt ra khung dọc 9:16 rộng khoảng 1215 × 2160 điểm ảnh, vẫn lớn hơn chuẩn 1080 × 1920 của Reels và TikTok. Đây là cách một buổi quay phục vụ được cả YouTube lẫn video ngắn, với điều kiện chủ thể đứng giữa khung.
Làm sao quay đủ cảnh cho nhiều kênh?
Muốn đủ cảnh, hãy lên danh sách cảnh trước khi quay thay vì đến hiện trường rồi “thấy gì quay nấy”. Bài viết về cách lập Shot List cho từng cảnh quay hướng dẫn chi tiết cách ghi cỡ cảnh, góc máy và ghi chú kỹ thuật.
- Chốt mục tiêu video và kênh đăng: YouTube, website, Reels hay quảng cáo.
- Viết kịch bản, đánh dấu câu thoại nào cần B-roll minh họa.
- Quay mỗi cảnh ít nhất 2–3 lần, mỗi lần dư 3–5 giây ở đầu và cuối.
- Quay một cảnh ở nhiều cỡ: toàn, trung và cận để người dựng có lựa chọn.
- Ghi hình hậu trường nếu doanh nghiệp muốn làm thêm nội dung mạng xã hội.
- Kiểm tra lại thẻ nhớ ngay tại chỗ trước khi ekip rời địa điểm.
Phần dư đầu cuối giúp người dựng có chỗ chuyển cảnh mềm. Cảnh cận tay, sản phẩm và chi tiết thường là phần B-roll được dùng nhiều nhất trong bản dựng.
Nên lưu trữ và quản lý file quay thế nào?
File quay nên được sao chép khỏi thẻ nhớ ngay sau buổi quay và lưu theo quy tắc 3-2-1. Quy tắc này nghĩa là giữ 3 bản, trên 2 loại thiết bị khác nhau, trong đó 1 bản đặt ở nơi khác hoặc trên đám mây.
Đặt tên thư mục theo mẫu ngày quay, tên dự án, máy quay và cuộn thẻ, ví dụ “2026-11-02_DuAnA_CamA_The01”. Cách đặt tên thống nhất giúp tìm lại file sau nhiều tháng mà không phải mở từng file.
Với file 4K dung lượng lớn, người dựng thường tạo file proxy độ phân giải thấp để dựng mượt trên máy tính phổ thông. Khi xuất bản cuối, phần mềm tự liên kết lại với file gốc để giữ chất lượng.
File quay gốc cũng là tài sản để tái sử dụng. Một buổi quay bài bản có thể cắt thành video giới thiệu, nhiều video ngắn và ảnh tĩnh cho website, đúng với cách sản xuất video marketing theo chiến dịch mà nhiều doanh nghiệp đang áp dụng.
Những sai lầm nào khiến cảnh quay bị bỏ phí?
Phần lớn cảnh quay hỏng không do máy quay kém mà do khâu chuẩn bị và kiểm tra. Các lỗi dưới đây thường chỉ phát hiện ra khi đã ngồi dựng.
| Sai lầm | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|
| Không bật hoặc không kiểm tra micro | Có hình nhưng tiếng không dùng được | Đeo tai nghe theo dõi tiếng khi quay |
| Trộn nhiều tốc độ khung hình | Chuyển động giật khi ghép | Thống nhất thông số giữa các máy |
| Quay Log nhưng không chỉnh màu | Hình xám, nhạt, thiếu tương phản | Chỉ quay Log khi có người chỉnh màu |
| Chỉ lưu một bản trên thẻ nhớ | Mất toàn bộ khi thẻ lỗi | Sao lưu theo quy tắc 3-2-1 |
| Dùng video trên mạng không rõ nguồn | Video bị gỡ hoặc kênh bị cảnh cáo | Chỉ dùng kho có giấy phép rõ ràng |
Khi thiếu cảnh quay, nhiều người chuyển sang dùng AI để tạo cảnh bổ sung. Danh sách phần mềm tạo video AI phù hợp từng nhu cầu giúp chọn công cụ, nhưng cảnh AI không nên thay cho hình ảnh thật của sản phẩm.
Bạn cần nhớ gì về footage?
Hiểu footage là gì giúp bạn làm việc với ekip quay dựng rõ ràng hơn: biết cần quay cảnh nào, yêu cầu thông số nào và được nhận những file nào. Cảnh quay tốt đến từ kịch bản rõ, danh sách cảnh đủ, thông số thống nhất và khâu sao lưu cẩn thận.
Nếu muốn tự quay và dựng cho thương hiệu, bạn có thể tham khảo khóa học quay dựng video thực hành để luyện từ khâu lên cảnh đến xuất bản.
Câu hỏi thường gặp về footage
❓ Footage là gì?
➡️ Footage là cảnh quay gốc được ghi lại bằng máy quay, điện thoại hoặc flycam trước khi dựng thành video hoàn chỉnh. Từ này bắt nguồn từ thời phim nhựa, khi độ dài phim được đo bằng feet, và hiện vẫn được dùng cho file quay kỹ thuật số.
❓ Footage tiếng Việt gọi là gì?
➡️ Trong tiếng Việt, từ này thường được gọi là cảnh quay, tư liệu quay hoặc file quay thô. Người làm phim và truyền hình vẫn quen dùng nguyên từ tiếng Anh vì ngắn gọn và không bị nhầm với video thành phẩm đã dựng.
❓ Raw footage khác cảnh quay thông thường thế nào?
➡️ Raw footage là file quay gốc lấy thẳng từ máy, chưa cắt, chưa chỉnh màu và chưa ghép âm thanh. Cảnh quay nói chung có thể bao gồm cả cảnh đã chọn lọc sơ bộ hoặc cảnh tải từ kho stock, nên phạm vi rộng hơn.
❓ Cảnh B-roll dùng để làm gì?
➡️ B-roll là cảnh phụ chèn lên lời nói của nhân vật chính, như thao tác tay, sản phẩm hay không gian làm việc. B-roll giúp minh họa nội dung, che chỗ cắt ghép và giữ người xem không chán khi video có đoạn nói dài.
❓ Stock footage có được dùng miễn phí không?
➡️ Một số kho như Pexels, Pixabay cho dùng miễn phí theo điều khoản riêng, còn Shutterstock hay Adobe Stock tính phí theo giấy phép. Dù miễn phí, bạn vẫn cần đọc điều khoản về dùng thương mại, người trong cảnh và logo xuất hiện.
❓ Lấy cảnh từ YouTube làm footage có vi phạm không?
➡️ Cắt cảnh từ video YouTube, TikTok hay phim của người khác để đăng lại khi chưa được phép có thể vi phạm quyền tác giả. Hậu quả thường gặp là video bị gỡ, bị chặn kiếm tiền hoặc kênh nhận cảnh cáo bản quyền.
❓ Quay bằng điện thoại có đủ chất lượng không?
➡️ Cảnh quay bằng điện thoại đời mới vẫn dùng tốt cho mạng xã hội và video ngắn nếu đủ sáng, cầm máy ổn định và thu âm bằng micro rời. Với quảng cáo lớn cần chỉnh màu sâu, máy quay chuyên dụng cho dải sáng tối rộng hơn.
❓ Nên quay footage ở độ phân giải nào?
➡️ Nên quay 4K nếu thiết bị và bộ nhớ cho phép, vì 4K cho phép cắt cúp, phóng to và cắt khung dọc 9:16 mà vẫn giữ độ nét Full HD. Nếu chỉ đăng video ngắn và máy yếu, Full HD vẫn đáp ứng được.
❓ Quay footage bao nhiêu khung hình mỗi giây?
➡️ Với nội dung thông thường, 25 hình/giây phù hợp điện lưới 50 Hz ở Việt Nam và hạn chế nhấp nháy đèn. Cảnh cần làm chậm nên quay 50 hoặc 60 hình/giây, và cần thống nhất thông số giữa các máy trong cùng dự án.
❓ Footage Log là gì?
➡️ Đây là cảnh quay ghi theo cấu hình màu phẳng như S-Log, C-Log hoặc V-Log, giữ nhiều chi tiết vùng sáng và tối. Hình gốc trông xám nhạt nên bắt buộc phải chỉnh màu hoặc áp LUT trước khi xuất bản.
❓ Một phút video cần bao nhiêu footage?
➡️ Không có tỉ lệ cố định, vì còn tùy loại video và cách quay. Video phỏng vấn có thể chỉ cần vài phút cảnh quay cho mỗi phút thành phẩm, còn quảng cáo nhiều cảnh thường cần gấp nhiều lần để có đủ lựa chọn.
❓ Thuê quay video có được nhận footage gốc không?
➡️ Việc nhận file gốc phụ thuộc hợp đồng với đơn vị quay. Nhiều đơn vị chỉ giao video thành phẩm, còn file gốc tính phí riêng vì dung lượng lớn. Doanh nghiệp nên ghi rõ quyền sở hữu và thời hạn lưu trữ trước khi ký.
❓ File quay nên lưu trữ bao lâu?
➡️ Cảnh quay của dự án thương hiệu nên giữ ít nhất đến khi chiến dịch kết thúc, tốt nhất là lâu dài để tái sử dụng. Áp dụng quy tắc 3-2-1 với 3 bản, 2 loại thiết bị và 1 bản đặt ở nơi khác giúp tránh mất dữ liệu.
❓ File proxy trong dựng video là gì?
➡️ File proxy là bản sao độ phân giải thấp của footage gốc, giúp máy tính phổ thông dựng video 4K mượt hơn. Khi xuất bản cuối, phần mềm dựng liên kết lại với file gốc nên chất lượng thành phẩm không bị giảm.
❓ Found footage là gì?
➡️ Found footage là thể loại phim được làm giả như cảnh quay tìm thấy từ máy quay của nhân vật, thường gặp ở phim kinh dị. Phim The Blair Witch Project năm 1999 là ví dụ nổi tiếng. Đây là thể loại phim, không phải một loại file quay.
